Η Μυθολογία δεν είναι παραμύθια. Επεισόδιον 8. Η αναζήτησις του Επάφου.
Η Μυθολογία δεν είναι Παραμύθια
Κύκλος 1 · Ιώ — το κορίτσι που έγινε χάρτης
Επεισόδιο 8Η Αναζήτηση του Επάφου
Την είχαν κυνηγήσει σε τρεις ηπείρους και δεν λύγισε. Της πήραν το παιδί — και τότε έμαθε ο κόσμος τι θα πει δρόμος.
Άρχισε την αφήγηση ↓Η πικρή συμμετρία
Η Ήρα είχε μελετήσει καλά την αντίπαλό της. Ήξερε πια ότι το μαστίγιο δεν πιάνει σε τούτο το πλάσμα: το είχε διώξει με χρησμό, το είχε ντύσει ζώο, το είχε σύρει με το κεντρί από το Άργος ώς τον Καύκασο — και το πλάσμα, στο τέλος, στεκόταν βασίλισσα σε ξένη γη με ένα μωρό στην αγκαλιά.
Στους αδάμαστους, λοιπόν, δεν χτυπάς το κορμί. Χτυπάς την αγκαλιά. Έστειλε τους Κουρήτες — ναι, τους ίδιους εκείνους ένοπλους χορευτές της κρητικής παράδοσης, που κάποτε είχαν φυλάξει με τον Πυρρίχιό τους ένα θείο βρέφος στον Ψηλορείτη — και τους έβαλε τώρα να κάνουν το ανάποδο: να εξαφανίσουν ένα.1 Η ίδια συντεχνία που έσωσε τον Δία έκλεψε τον γιο του. Η μυθολογία μας δεν φοβάται τις πικρές συμμετρίες· γι' αυτό της εμπιστευόμαστε τα σοβαρά.
«Ζεὺς δὲ αἰσθόμενος κτείνει Κούρητας»
Ο Δίας, όταν το έμαθε, δεν έστειλε αγγελιοφόρους. Ο Απολλόδωρος το καταγράφει με τρεις λέξεις που πέφτουν σαν τσεκούρι: «αἰσθόμενος κτείνει Κούρητας» — το κατάλαβε και τους σκότωσε.2 Αλλά η οργή του πατέρα, όσο κεραυνοφόρα κι αν ήταν, δεν έλυνε το μόνο ερώτημα που μετρούσε: το παιδί πουθενά. Οι δράστες νεκροί, το ίχνος σβησμένο. Και τότε αρχίζει το επεισόδιό μας το πραγματικό — γιατί τούτο εδώ δεν είναι επεισόδιο θεών. Είναι επεισόδιο μάνας.
Η μάνα στον δρόμο
Για πρώτη φορά, περπατούσε επειδή το διάλεξε
Η Ιώ βγήκε στον δρόμο ξανά. Πρόσεξε τη διαφορά, γιατί εδώ κρύβεται όλο το νόημα της σεζόν: όλα τα προηγούμενα χιλιόμετρά της τα είχε διανύσει κυνηγημένη — από χρησμούς, από οίστρο, από θεϊκές βουλές.
Τώρα, για πρώτη φορά, περπατούσε επειδή το διάλεξε. Κανένα κεντρί στα καπούλια· μόνο ένα λινό σεντονάκι στα χέρια, άδειο. Βγήκε από το παλάτι της — βασίλισσα ήταν, μπορούσε να στείλει στρατούς και δεν έστειλε — και πήρε τα παράλια της Συρίας πόλη-πόλη, πηγάδι-πηγάδι, ρωτώντας. Η γυναίκα που είχε μάθει όλους τους δρόμους του κόσμου άθελά της, τους ξαναπερπατούσε τώρα με τη θέλησή της.3
Η πόρτα της Βύβλου
Και κάπου εκεί, ο δρόμος τελείωσε
Και κάπου εκεί ψηλά στην ακτή, στην πόλη που φυλάει το αρχαιότερο λιμάνι του κόσμου σε αδιάκοπη κατοίκηση, ο δρόμος τελείωσε. Τη λέγαν Βύβλο. Στο παλάτι της, η βασίλισσα των Βυβλίων βύζαινε ένα ξένο βρέφος που της είχαν φέρει — ένα αγόρι παράξενα γαλήνιο, που το κοίταζες και σου ερχόταν να χαμογελάσεις χωρίς λόγο.4 Δεν χρειάζεται να σου περιγράψω τη στιγμή που η ταξιδεμένη στάθηκε στην πόρτα εκείνη. Κάθε μάνα του κόσμου την έχει ζήσει σε όνειρο — το καλό ή το κακό, ανάλογα με την τύχη της.
Ο καθρέφτης
Και εδώ, πριν κλείσουμε, η σειρά μας οφείλει να ψιθυρίσει στον προσεκτικό της αναγνώστη ένα από τα ωραιότερα μυστικά της. Αιώνες αργότερα, ο Πλούταρχος θα κατέγραφε τον μεγάλο μύθο της Αιγύπτου: η θεά Ίσις, ψάχνοντας απεγνωσμένα αυτό που της πήραν, έφτασε — πού αλλού; — στη Βύβλο· και εκεί, στο παλάτι, ανέλαβε παραμάνα του βρέφους της βασίλισσας.5
Κράτησέ το αυτό δίπλα-δίπλα με το δικό μας: η Ιώ ψάχνει το παιδί της στη Βύβλο, όπου το θηλάζει μια βασίλισσα· η Ίσις ψάχνει τον δικό της χαμό στη Βύβλο, όπου θηλάζει το παιδί μιας βασίλισσας. Οι δύο ιστορίες καθρεφτίζονται σαν παλάμες που ενώνονται σε προσευχή. Στο επόμενο επεισόδιο, όταν ο Ηρόδοτος μάς δώσει το μεγάλο κλειδί, θα θυμηθείς αυτόν τον καθρέφτη.6
Η επιστροφή
Μάνα και παιδί ξανά μαζί
Η Ιώ πήρε τον γιο της και γύρισε στην Αίγυπτο. Δεν καταγράφει καμία πηγή τι είπε στη βασίλισσα των Βυβλίων — ίσως ένα ευχαριστώ που μόνο δύο μητέρες μπορούν να ανταλλάξουν. Το παιδί μεγάλωσε, βασίλεψε, ίδρυσε τη Μέμφιδα, και το όνομά του έγινε ρίζα του μισού γενεαλογικού δέντρου της Μεσογείου.7
Όσο για εκείνην — η γη που την είδε να ψάχνει έτσι το παιδί της, αποφάσισε ότι μια τέτοια μάνα δεν αρκεί να είναι βασίλισσα. Της ετοίμαζε ναούς.
Λέξεις που ταξιδεύουν
ΒΥΒΛΟΣ → ΒΙΒΛΙΟ → BIBLE
Το λιμάνι όπου η Ιώ βρήκε τον γιο της ήταν ο μεγάλος κόμβος του παπύρου· οι Έλληνες είπαν το υλικό της γραφής βύβλο από την πόλη, το ρολό του βιβλίον — και «τα βιβλία», τὰ βιβλία, έγιναν στα χείλη όλης της οικουμένης The Bible. Κάθε Αγία Γραφή του πλανήτη, σε κάθε γλώσσα, φέρει στο εξώφυλλό της το όνομα της πόλης αυτού του επεισοδίου. Και κάθε bibliothèque, κάθε bibliography, κάθε βιβλιοπωλείο. [Α΄]
ΠΑΠΥΡΟΣ → PAPER
Και το δεύτερο μισό του ίδιου θαύματος: ο πάπυρος του Δέλτα — της πατρίδας του Επάφου — ταξίδεψε ως λατινικό papyrus, γαλλικό papier, αγγλικό paper. Χαρτί και Βίβλος: το επεισόδιο της αναζήτησης ενός παιδιού κρύβει μέσα του ολόκληρη την ιστορία του γραπτού λόγου. [Α΄]
