• Τι έγινε:
Αχαιοί εναντίον Τρώων – ίδιο αίμα, ίδια γλώσσα, ίδιοι θεοί. Ένας πόλεμος για μια γυναίκα – ή για εξουσία.

• Τι χάθηκε:
Δέκα χρόνια καταστροφής, κατακερματισμός της ηπειρωτικής Ελλάδας, αποδυνάμωση των Μυκηναίων.

• Τι θα μπορούσε να γίνει:
Ένωση ελληνικών βασιλείων σε κοινό πολιτιστικό και ναυτικό άξονα. Θα ήμασταν η πρώτη «Ενωμένη Μεσόγειος» της ιστορίας.

• Τι έγινε:
Οι δύο ισχυρότερες ελληνικές πόλεις αλληλοεξοντώθηκαν, με συμμάχους-ελληνικές πόλεις και από τις δύο πλευρές.

• Τι χάθηκε:
Η ελπίδα για πολιτική ενότητα και πολιτιστική συνέχεια. Η εσωτερική εξάντληση από τον πόλεμο άνοιξε τον δρόμο για την κυριαρχία των Μακεδόνων – Δωρικού ελληνικού φύλου – υπό τον Φίλιππο Β’, ο οποίος, αντί να διαλύσει την Ελλάδα, την ενοποίησε για πρώτη φορά με κοινό όραμα και προοπτική προς την Ανατολή.

• Τι θα μπορούσε να γίνει:
Μια συνομοσπονδία ελληνικών πόλεων με πρωτεύουσα την Αθήνα. Ο Περικλής είχε θέσει τις βάσεις. Θα προλαβαίναμε τη ρωμαϊκή κυριαρχία.

• Τι έγινε:
Οι Έλληνες χωρίστηκαν σε "ειδωλολάτρες" και χριστιανούς. Έργα τέχνης καταστράφηκαν, ναοί γκρεμίστηκαν, σοφία χάθηκε.

• Τι χάθηκε:
Η συνέχεια της φιλοσοφικής σκέψης και του επιστημονικού λόγου. Οι σχολές της Αθήνας και της Αλεξάνδρειας σίγησαν.

• Τι θα μπορούσε να γίνει:
Αντί για σύγκρουση, μια σύνθεση σοφίας με πίστη. Θα μπορούσαμε να γίνουμε το πνευματικό φως της Ευρώπης αιώνες πριν την Αναγέννηση.

• Τι έγινε:
Η Πόλη έπεσε, αλλά όχι μόνο από τους Οθωμανούς. Μέσα υπήρχε διχασμός: Ορθόδοξοι vs Ενωτικοί, φτώχεια, διαφθορά, αδιαφορία.

• Τι χάθηκε:
Η Βυζαντινή Αυτοκρατορία – το προπύργιο του Ελληνισμού επί χίλια χρόνια.

• Τι θα μπορούσε να γίνει:
Αν υπήρχε ενότητα, ίσως η Πόλη να άντεχε. Ίσως ο Ελληνισμός να είχε αναγεννηθεί ως σύγχρονο κράτος ήδη από τον 16ο αιώνα.

• Τι έγινε:
Καθώς πολεμούσαμε για την ελευθερία, ξεκινήσαμε εμφυλίους (1823 και 1824). Ήρωες φυλακίστηκαν, ο Κολοκοτρώνης διώχθηκε.

• Τι χάθηκε:
Η δυναμική της Επανάστασης παραλίγο να σβήσει. Παρά τον εμφύλιο, η Επανάσταση άντεξε χάρη στο πείσμα των αγωνιστών, τη βαθιά πίστη του λαού στην Ελευθερία και τον πολιτικό συντονισμό οραματιστών όπως ο Καποδίστριας. Η Ναυμαχία του Ναυαρίνου επικύρωσε με διεθνείς όρους μια ελευθερία που είχε ήδη κερδηθεί με αίμα.

• Τι θα μπορούσε να γίνει:
Αν είχαμε ενότητα, ίσως να είχαμε φτιάξει κράτος χωρίς Βαυαρούς, δάνεια και εξαρτήσεις. Ίσως η Ελλάδα του 1830 να ήταν ήδη η Ελλάδα του 1900.

• Τι έγινε:
Ο Βασιλιάς και ο Πρωθυπουργός διαφώνησαν για τη στάση στον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο. Η χώρα κόπηκε στα δύο – και πολιτικά και κυριολεκτικά.

• Τι χάθηκε:
Ενιαία εθνική πολιτική. Η Μικρασιατική Καταστροφή ήρθε λίγα χρόνια μετά.

• Τι θα μπορούσε να γίνει:
Αν υπήρχε συνεργασία, η Ελλάδα ίσως είχε διαχειριστεί αλλιώς τη Μικρά Ασία και τον Πόντο – ίσως να μην είχαμε προσφυγιά το 1922.

• Τι έγινε:
Μετά το αλβανικό έπος και την Αντίσταση, οι Έλληνες πολέμησαν μεταξύ τους. Οι ήρωες του '40 βρέθηκαν αντίπαλοι.

• Τι χάθηκε:
Χιλιάδες ζωές, ηθικό, ελπίδα. Αντί για ανοικοδόμηση, ήρθαν εξορίες, φτώχεια, μετανάστευση.

• Τι θα μπορούσε να γίνει:
Η Ελλάδα να γίνει ηγέτης στα Βαλκάνια. Να χτίσουμε κράτος με βάση την Εθνική Αντίσταση. Να μην εξαρτηθούμε από κανένα Ξένο Κέντρο.

• Τι έγινε:
Ο κόσμος χωρίστηκε σε «δεξιούς» και «αριστερούς», σε «προδότες» και «πατριώτες». Στην κρίση του 2010 φάνηκε ξανά: δεν μπορούσαμε να συμφωνήσουμε ούτε στο αυτονόητο.

• Τι χάθηκε:
Δύο γενιές χαμένες στη μετανάστευση, στο brain drain, στην καχυποψία.

• Τι θα μπορούσε να γίνει:
Αν υπήρχε εθνική στρατηγική, η Ελλάδα του 2024 θα ήταν εκπαιδευτικό, τεχνολογικό, ενεργειακό κέντρο της Ανατολικής Μεσογείου. .

Και τώρα; Τώρα έχουμε γνώση. Και έχουμε ευθύνη. Οι νέοι πρέπει να δουν το μοτίβο: Κάθε φορά που διχαστήκαμε, χάσαμε. Κάθε φορά που ενωθήκαμε, μεγαλουργήσαμε. Δεν χρειάζεται να συμφωνούμε σε όλα. Χρειάζεται όμως να μην ξεχνάμε ότι είμαστε στο ίδιο καράβι.