Quantum Nugget #10 — Το Κενό δεν είναι Κενό
Όρος της ημέρας
Quantum vacuum fluctuations
Ελληνικά: Κβαντικές διακυμάνσεις του κενού
Στην καθημερινή γλώσσα, «κενό» σημαίνει έναν χώρο από τον οποίο έχουμε αφαιρέσει κάθε ίχνος ύλης. Εύκολα, λοιπόν, το ταυτίζουμε με το απόλυτο τίποτα.
Το κβαντικό κενό, όμως, δεν είναι το απόλυτο τίποτα.
Στη θεωρία των κβαντικών πεδίων, ολόκληρος ο χώρος περιγράφεται από πεδία. Τα σωματίδια —όπως τα φωτόνια και τα ηλεκτρόνια— είναι διεγέρσεις αυτών των πεδίων.
Το κενό είναι η χαμηλότερη ενεργειακή κατάσταση των πεδίων: η κατάσταση στην οποία δεν υπάρχουν πραγματικά σωματίδια για να ανιχνεύσουμε.
Ακόμη και τότε, όμως, τα πεδία δεν συμπεριφέρονται σαν απολύτως ακίνητες, κλασικές επιφάνειες.
Τι διακυμαίνεται;
Οι κβαντικές διακυμάνσεις δεν είναι μικροσκοπικά σωματίδια και αντισωματίδια που ξεπηδούν κυριολεκτικά από το τίποτα και επιστρέφουν σε αυτό.
Αυτή είναι μια δημοφιλής μεταφορά, η οποία συχνά προκαλεί σύγχυση.
Εκείνο που διακυμαίνεται είναι τα δυνατά αποτελέσματα των μετρήσεων των κβαντικών πεδίων.
Ακόμη και στη χαμηλότερη ενεργειακή τους κατάσταση, ορισμένες φυσικές ποσότητες δεν μπορούν να έχουν συγχρόνως απολύτως καθορισμένες τιμές.
Οι μέσες τιμές μπορεί να είναι μηδενικές, αλλά οι διασπορές και οι συσχετίσεις τους δεν είναι αναγκαστικά μηδενικές.
Οι ιδιότητες του κβαντικού κενού έχουν μετρήσιμες συνέπειες, όπως μετατοπίσεις στις ενεργειακές στάθμες των ατόμων και δυνάμεις που εμφανίζονται ανάμεσα σε πολύ κοντινές επιφάνειες.
Όταν σε ορισμένες φυσικές διαδικασίες δημιουργούνται πραγματικά σωματίδια, η απαιτούμενη ενέργεια παρέχεται από κάποια φυσική πηγή — για παράδειγμα, από ένα ισχυρό πεδίο ή από μια μεταβαλλόμενη διάταξη.
Το «τίποτα» δεν παραβιάζει τη διατήρηση της ενέργειας για να γεννήσει αυθόρμητα το «κάτι».
Η εικόνα του έναστρου ουρανού είναι ποιητικό σύμβολο. Τα άστρα αποτελούν ύλη και ακτινοβολία· δεν απεικονίζουν κυριολεκτικά το κβαντικό κενό.
Κράτα αυτό:
Το κβαντικό κενό δεν είναι ένας άδειος καμβάς ούτε μια
μαγική μήτρα που δημιουργεί τα πάντα από το τίποτα.
Είναι η χαμηλότερη κατάσταση ενός κόσμου πεδίων — ήσυχη, αλλά όχι κλασικά ακίνητη· χωρίς ανιχνεύσιμα σωματίδια, αλλά όχι χωρίς κβαντική δομή.
Η Ορφική Γέφυρα
Οι ορφικές κοσμογονίες δεν διασώθηκαν ως μία ενιαία και αμετάβλητη αφήγηση.
Σε ορισμένες παραδόσεις εμφανίζονται ο Χρόνος, η Ανάγκη, ο Αιθήρ, το Χάος και το Κοσμικό Αυγό. Από το Αυγό αναδύεται ο Φάνης, ο Πρωτόγονος, και μαζί του ξετυλίγεται η φανέρωση του κόσμου.
Το Χάος δεν είναι απλώς το απόλυτο τίποτα. Και το Αυγό δεν αποτελεί αρχαία περιγραφή του κβαντικού κενού.
Η Ορφική εικόνα δεν προέβλεψε τη θεωρία των κβαντικών πεδίων. Θέτει ένα διαφορετικό, ποιητικό ερώτημα:
Πώς μπορεί το αφανέρωτο να κυοφορεί τη μορφή;
Η Φυσική απαντά με πεδία, καταστάσεις και μετρήσιμες διακυμάνσεις.
Ο Μύθος απαντά με Χρόνο, Αυγό και Φάνη.
Δεν δίνουν την ίδια απάντηση.
Στέκονται, όμως, μπροστά στην ίδια ανθρώπινη απορία:
Πόσο άδειο είναι, τελικά, αυτό που ονομάζουμε κενό;
Η ποιητική γέφυρα
Η Κβαντική Φυσική δεν λέει ότι κάθε κενό της ανθρώπινης ζωής είναι γεμάτο ούτε ότι κάθε απουσία κρύβει αναγκαστικά μια νέα παρουσία.
Μας προσφέρει, όμως, μια ανατρεπτική εικόνα:
Αυτό που φαίνεται άδειο μπορεί να μην είναι ανύπαρκτο.
Υπάρχουν σιωπές μέσα στις οποίες ωριμάζει μια σκέψη.
Παύσεις που δεν είναι εγκατάλειψη, αλλά προετοιμασία.
Περίοδοι κατά τις οποίες τίποτε δεν φαίνεται να συμβαίνει, ενώ βαθιά μέσα μας κάτι αναζητεί τη μορφή του.
Δεν χρειάζεται να γεμίζουμε βιαστικά κάθε κενό από φόβο μήπως χαθούμε μέσα του.
Μερικές φορές μπορούμε απλώς να σταθούμε και να ακούσουμε.
Γιατί το άδειο δεν είναι πάντοτε το τέλος μιας παρουσίας.
Μπορεί να είναι ο χώρος μέσα στον οποίο ετοιμάζεται κάτι που δεν έχει ακόμη φανεί.
Φιλοσοφική αναφορά: Η ορφική ακολουθία δεν είναι ενιαία σε όλες τις σωζόμενες μαρτυρίες· μια συνοπτική επισκόπηση των παραλλαγών και της θέσης του Χρόνου πριν από το Αυγό παρέχεται από την EBSCO — Orphic Cosmogony .
